2015 ~ Fırat Çakır Blog

Sosyal Bilimlere Irak, Mühendis Yetiştirmek

Sorgulamak...

Şunu biliriz ki sorgulamak en büyük mühendislik eylemidir. Bir insan hayatı, çevresini en önemlisi de toplumu sorgulayarak üretir. İhtiyaç, metaların en geniş ifadesiyse ihtiyacı keşfetmek de sayısal yani doğa bilimcilerinin görevidir. Tanrının en bilgili mühendis olduğunu kabul edersek ihtiyaçlardan bağımsız bir yaratımın söz konusu bile olmadığını görürüz. İhtiyacı yaratım sürecinde göz ardı ettiğimiz taktirde her şeyin insanlar tarafından ihtiyaç haline getirildiği sonucuna varırız ki bu da insanın doğadan bağımsız var olabileceği gibi oldukça yanlış bir sonucu doğurur. Yani sorgulamak ve gereksinime uygun üretim yapmak doğa bilimcilerinin işi ise bunu sosyal bilimlerden bağımsız gerçekleştirmek mümkün değildir. Muhtemelen bu anlamda sormamız gereken en önemli soru şu olacaktır. Üretimin sosyal gereksinimden ve düşünsellikten bağımsız olması mümkün değilken kurumsallaşan eğitim sistemi kapitalist düzeni nasıl besliyor?

Sistem her şeyden önce disiplinlerin ayrımı üzerine kurulmuştur. Gereksinim veya üretimin ilk aşaması olan buluş sürecinde yer alan kadro hiyerarşik olarak kurulan dünya-kapitalist sisteminin çatısını oluşturur. Yani doğa bilimcilerinin bir kısmını üstün insan olarak nitelendirirsek buluşun piyasaya sunulma aşamasında yer alan doğa bilimcilerini de yığın olarak atfetmek yanlış olmayacaktır. Bu aşamada yığın diye bahsettiğimiz doğa bilimcileri -ki bunlar kendi bilim alanları içerisinde bile sisteme kar sağlamak adına birçok farklı disiplinde profesyonelleşirler-, üretiminin veya kazancın maksimize edilmesini sağlamak adına var olurlar.

Peki doğa bilimcileri diye adlandırdığımız bu insanlar kar odaklı sistemin içinde sorgulamadan üretim veya geliştirme sürecini nasıl benimserler. Benimsemek muhtemelen kullanılacak en ironik kavram lakin sorunu anlamak açısından içselleştirmenin birey tarafından gerçekleştirmediğini anlamanın tek yolu bu. Öyle ki bu ironinin temel noktası benimsemeyi bile gerçekleştiremeyecek düzeyde sosyal bilimlerden uzak mühendis yetiştirmektir. Eğitimin kurumsallaşması Türkiye'de özellikle lise döneminde ortaya çıkmaktadır. Belli bir disipline yönlendirilen insanlar sorgulamadan ve sosyal anlayıştan uzak metalar haline dönüştürülüyor. Dikkat çekilmesi gereken asıl nokta emeğin değil insanın meta haline dönüştürülmesidir. Emeğin metaya dönüşümü sürecinde fikir ve bilinç özgür iken insanın metaya dönüşmesi insanın tamamını yani düşünsel yanını da kapsar niteliktedir. Bunu sağlamanın tek yolu da eğitimin kurumsallaşması sağlayarak doğa bilimlerini bireye diremek olacaktır. Bu sayede sosyal anlamda sorgulamadan üretim ve geliştirme yapabilen doğa bilimcileri ortaya çıkarılabilir. Sistemin kar odaklı ayrışması belki birçok alandaki teknolojik gelişmeyi hızlandıracaktır, lakin bununla birlikte etik kavramının piyasa rekabeti altında ezilmesi felaketi bağırır niteliktedir. Gelin bunu Volkswagen örneği ile inceleyelim.

Hepimizin bildiği gibi yakın bir tarihte Volkswagen şirketi satışı yapılan araçlarda egzoz emisyonu ile ilgili hile yaptığını itiraf etti. Şirketin düşük gösterdiği Nitrojen Oksit emisyonu yüksek düzeyde hava kirliliğine yol açmakla birlikte beyin ve akciğerlerde birçok sorun yaratabiliyor. Olayın ardından yakın tarihte yapılan bir açıklamada Volkswagen şirketinin yönetim kurulu üyesi olan Olaf Lies bu konuda çalışanların suç işlediği iddasında bulundu.1 İddanın mantıksal boyutu göz kamaştırır nitelikte. Öyle ki Lies'in sözlerinin doğru olduğunu varsaydığımız taktirde şirketin karlılığının tabana olağanüstü bir yansıma yaptığı sonucuna varırız. Lakin bilinen bir şey varsa o da kar odaklı çalışan şirketlerin paylaşmayı sevmediğidir. Yani şirketin kar etmesi adına çalışanların hile yapması düşüncesinin değerlendirilecek bir yanı yoktur. Burada dikkat etmemiz gereken şey yapılan hilenin alt kadro tarafından gerçekleştirilse bile fikrin hiyerarşinin tepesinden doğduğu gerçeğidir. Bu durumda sormamız gereken soru şu olmalı sosyal düşünceden yoksun bir birey yerine kurumsallaşmamış eğitim sisteminin doğurduğu sosyal düşünebilen doğa bilimcileri de aynı şekilde hareket edip hem yaşadığı çevreyi hem de insan hayatını hiçe sayabilir miydi?

Hiç sanmıyorum...

Devamının Oku...

Sağlıksız Hamleler

Gönderen: Fırat Çakır 19:19 Yorum yok

İster, Ortodoksluğun dini otoriteden yoksunluğunun getirdiği bir sonuç deyin ,isteseniz Rus kültürünün dinamiklerini oluşturduğu varsayılan uyum ve sadakati tüm bunlara bir neden olarak gösterin, kesin olan bir şey varsa o da Rusların tarihteki rolünün ''güç'' olgusundan bağımsız değerlendirilemeyeceğidir. Öyle ki son zamanlarda batı ile ters düşen politikaların Putin'e demokratik anlamda güç kazandırması bu değerlendirmenin doğruluğunu kanıtlar niteliktedir. 2013 senesinde Rusya her ne kadar uluslararası düzeyde politik aktifliğini gözler önüne serdiyse de halkın Putin'e olan desteği %3'lük bir azalmayla %47'lere düşmüştü. Bugüne geldiğimizde, Rusya açısından birçok olumsuz durumla karşı karşıyayken, desteğin %80'leri geçiyor olması da bu görüşü destekler nitelikte. Peki bu halk desteğinin bilinçli bir temeli var mı yoksa sadece güç odaklı politikanın bir getirisi mi? Kesin bir cevap vermek mümkün değil çünkü devlet başkanı ekonomideki daralmayı yalnızca uluslararası konjonktür temelli değil, yıllardır ekonominin yenilikçi bir hale gelmesi için çabalayan Rus yetkililerinin de suçu olduğunu söylemiş ve bunun yetersiz kaldığını da eklemiştir. Yani tarihin her bir sayfasında lidere mutlak güç atfetmiş halkın bu bağlamda ekonomik daralmanın sorumlusu olarak dış politika ''hata ya da inatlaşmalarını'' görmemesi gayet normaldir. Kaldı ki demokratik destek elde etmek açısından iyi bir söylem olsa da mantıksal bağlamda pek desteklenecek bir yanı yok Putin'in sözlerinin. En basit değerlendirmeyle ''inovatif bir hale getirmeye çabaladılar'' diye suçladığı Rus yetkililerin dünden bugüne ekonomi üzerindeki etkileri tartışılır.

Buna neden olarak ekim 2003'te tutuklanan Yutos şirketinin başkanı Hodorkovski'nin Mayıs 2005'te 9 sene cezaya çarptırılması gösterilebilir. Hodorkovski'yi yargılayan mahkeme Yukos'u yöneten GML Group'a 27 milyar dolarlık vergi cezası kesti ve vergi cezasıyla da kalmayıp şirketin tüm aktiflerini dondurma kararı verdi. Bu kararla birlikte, şirketin 27 milyar dolarlık borcu ödemesi imkansız hale geldi. Ceza, vergi kaçakçılığı bağlamında verilmiş olsa da Hodorkovski'nin politikaya gireceğini açıklamasının ardından tutuklanması ve bu söylemden önceki konuşmalarında da muhalif bir tutum sergilemesi tutuklanmanın asıl sebebini gözler önüne sermekte. Bu tutuklama ekonomideki Putin faktörü ile birlikte, Rusya'nın dış politika bazlı ekonomik daralmasına ek olarak Lahey tahkim mahkemesinin Yutos davası kapsamında 50 milyar dolar tazminat cezası vermesi nedeniyle de büyük önem arz ediyor. Elbette bu ceza Rusya tarafında ödenmesi gereken borçlar listesinde ilk sırada yer almıyor ancak Rusya'nın yapacağı itirazın haksız bulunması halinde devletin yurtdışındaki aktiflerine el konulması mümkün. Kaldı ki Gazprom'un Avrupadaki varlıkları da göz önünde bulundurulduğunda tazminatın önemi bir hayli artıyor. Tüm bunlarla birlikte tazminat ödenme aşamasına gelindiğinde gergin olan Batı-Rusya ilişkilerinin de nasıl bir hal alacağı başka bir soru, çünkü Lahey'de sonuçlanan davayı Putin'in 'batı zorbalığı' kalıbında değerlendirme olasılığı bir hayli yüksek.

Tüm bunlar batı tarafından Rusya'ya uygulanan ambargo ile değerlendirildiğinde, Rusya için ekonomik anlamda büyük sorunlar doğuracağının göstergesidir. Buna örnek olarak Rusya'ya ilişkin IMF'nin -2.9 OECD'nin 0 ve dünya bankasının -3.0lık 2015 büyüme tahminlerini gösterebiliriz. Bu tahminlerden de anlaşılacağı gibi Rusya'yı, ambargonun etkisini hafifletebilecek ekonomik çözümler yaratmadığı taktirde zorlu günler bekliyor.

Peki tüm bu bilgiler ışığında Rusya'nın batıya karşı enerjiyi bir koz olarak kullanması ihtimaller dahilinde mi? Bu sorunun net bir cevabı olmamakla birlikte mantıksal perspektifte değerlendirildiğinde Rusya'nın böyle bir girişimde bulunmama ihtimali kuvvetle muhtemel. Bu noktada AB'nin alternatif enerji arayışından önce, alternatif bölgeden enerji ithalini incelemek daha mantıklı olacaktır. Kıbrıs açıklarında, Norveç petrol arama şirketi PSG Jeofizik'in elde ettiği verilere göre 400 milyar dolar değerinde 8 milyar varillik petrol rezervi bulunmaktadır. Noble Energy şirketinin üst düzey bir yetkilisine göre bölgede bulunan petrol, Avrupa'nın 100 yıllık enerji ihtiyacını karşılayacak düzeyde. Peki petrolün ihracı yakın bir zamanda mümkün mü? Petrolün çıkarılıp işlenmesi ve bunun Avrupa'ya taşınması yakın zaman içerisinde mümkün gözükmüyor kaldı ki çıkarılan petrol Avrupa'ya ücretsiz verilmeyecek ve bu da Doğu Akdeniz ile Rusya arasında, petrol ihracı bağlamında bir rekabet ortamı yaratacaktır ve bu rekabet sürecinin de Rusya'nın aleyhine işleyeceğini düşünmek pek realist bir yaklaşım olmaz.

Peki rekabete yer bırakmayacak düzeyde ucuz bir enerji alternatifi var mı? Rusya'da, ekonomik anlamda çöküntüye yol açabilecek kadar büyük öneme sahip alternatif enerji arayışlarının temelinde, Kaya gazından elde edilen Lng (sıvılaştırılmış doğalgaz) vardır.

Kaya gazı dediğimiz, doğal gaza alternatif enerji, tortul kayaçların sondaj ve hidrolik kırma ile küçük gözeneklerindeki gazların yer yüzüne taşınmasıyla elde edilen gazdır.. Çıkarılan bu gazın sıvılaştırılmış doğalgaz olarak ihracı mümkündür. Jorge R. Pinon'a göre eskiden ABD'ye Lng ithalini sağlayan limanlarda yapılacak restorasyonlarla, kaya gazından elde edilecek Lng'nin ihracı mümkün olabilir. Yani kaya gazından elde edilen sıvılaştırılmış doğalgazın ihracı yakın tarihte mümkün gözüküyor.

Tüm bu ihtimaller dahilinde bile Avrupa'nın Rusya'dan enerji ithalatı bağlamında bağımsız

olması mümkün mü? Bu konuya rasyonel bir bakış açısıyla yaklaşmak pek mümkün görünmüyor çünkü bu ithalatın sürdürebilirliğinde Avrupa’nın kendi iç dinamiklerinin etkisi de azımsanamayacak düzeydedir. İngiltere'nin Avrupa Birliği oluşumuna bakış açısı bariz bir şekilde ortada hatta öyle ki 2013 senesinde Cameron AB konusunda İngiltere'yi referanduma götüreceğini belirtmişti. Tüm bunlar Walllerstein'inde ifade ettiği gibi İngiltere'nin kıta Avrupası'na beslediği gizli bir ırkçılık temelli olabilir. Lakin sıkıntı yaşanılan tek ülkenin İngiltere olduğunu söylemek yanlış olur. Fransa'nın aşırı sağ muhalefetinin lideri olan Marine Le Pen'in Yunanistan'ın mega kanalına yaptığı açıklamada, seçildiği taktirde Cameron'un önerisine benzer bir öneriyle, Fransa’nın AB üyeliğini referanduma götürülebileceğini söyledi. Görülüyor ki sağlam temellere kurulduğu düşünülen bu Avrupa entegrasyonu kağıttan kaplandır işte bu nedenle Rusya-Avrupa ticareti bazındaki değerlendirme 10-15 sene için geçerlilik taşısa da daha sonrası için yorumlamak gerçekçi olmayacaktır.

Peki gelecek, Rusya için neleri öngörüyor. Enerji konusu her ne kadar Rusya'yı ekonomik anlamda sıkıntıya soksa da batıya ihraç edilemeyen enerjinin elde kalması pek mümkün değil. Doğunun enerji ihtiyacını buna örnek gösterebiliriz. 2014 yılında Rusya'nın Çin, Japonya ve Güney Kore'ye petrol satışları %25 arttı bunun yanında Arap petrol sevkiyatının payı %26dan %24 e geriledi. Bütün bunlar gösteriyor ki Rusya'nın petrol arzı rekabet edilemeyecek düzeyde Asya'da bir hakimiyet kuruyor. Bu ticari ilişki ŞİO gibi oluşumlarla birlikte incelendiği taktirde ileriki zamanlarda Rusya ile Asya arasındaki bağlılığı pekiştirebilir . Yani kendini başat güç olarak görmekte ısrarcı olan ABD'ye rağmen doğuda güçlü bir entegrasyonun oluşma ihtimali yüksek. Aslında bunun ABD için pek de kötü olmadığını bile söyleyebiliriz nihayetinde terörün güvenlikleştirilmesi yorucu bir süreç bunun yerine 2 kutuplu bir güvenlikleştirme başat gücün de işine gelebilir.

Devamının Oku...

Global sistemde alternatif entegrasyon: Şanghay İşbirliği Örgütü

Gönderen: Fırat Çakır 19:24 Yorum yok

Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) 26 Nisan 1996 yılında Şanghay'da toplanan 5 ülkenin Sınır Bölgelerinde Askeri Güvenin Derinleştirilmesi Anlaşmasının imzalamasıyla kurulmuştur. Çin ve Rusya odaklı olan örgütün temel amacı dünya politikasında Amerika Birleşik Devletleri'ni dengelemek olduğu kadar, Avrasya'daki gelişmelere dış müdahaleyi uzak tutacak şekilde bölgeyi Pekin ve Moskova'nın yönlendirmesiydi. Bu kapsamda Çin ve Rusya arasına sıkışmış Orta Asya devletleri dengeleme politikasının bir aracı olmuşlardır. Örgütün asıl kuruluş amacı güç dengesini sağlamak olsa da kurulduğu zamandan bu güne birçok konuda aktif ve faydalı rol oynamıştır.

Bu faydalı rollerden başlıca olanı tartışılmaz biçimde terörle mücadele alanıdır. 7 yıldan fazla bir süre boyunca, ŞİÖ tarafından yalnızca siyasi ve hukuki ilkeleri değil aynı zamanda terörizmle mücadele için kurumsal temeli de ortaya koyan üç belge kabul edilmiştir. Bunlardan ilki 2001 yılında imzalanmış Şanghay Terörizm Ayrılıkçılık ve Aşırılıkçılık ile Mücadele Sözleşmesidir. İkinci belge 2002 yılının Haziran ayında imzalanan Bölgesel Terörizmle Mücadele Yapılanması Anlaşmasıdır. Bu anlaşma güvenliğe dayalı işbirliği konusunda üye devletlerin dayanak noktasını oluşturmuştur. Bu anlaşma istihbarat ve askeri işbirliği ile etkileyici sonuçlar doğurmuştur. Son olarak üçüncü belge 2005 Temmuz ayında örgüt tarafından kabul edilen Terörizm, Ayrılıkçılık ve Aşırılıkçılıkla Mücadelede ŞİÖ Üye devletleri Arasında İş Birliği için Çalışma Planıdır. Bu plan diğer anlaşmalara göre daha kapsamlı ve yapıcıdır bunun başlıca nedeni yalnızca askeri düzeyde mücadele değil sorunun köküne inip işbirliği ile çözümleme taktiği ön plandadır.
Örgüt her ne kadar güç dengesi politikası çerçevesinde kurulmuş gibi gözüksede kuruluşun arkasında yatan ekonomik çıkarları gözardı etmek mümkün değil lakin 1996-2000 yılları arasında Rusya'nın Çin'e yaptığı silah ihracatı 3,3 milyar doları aşmış durumdadır. Orta Asya devletlerinin ekonomik bağlayıcılıkları ise Sovyet Devleti'nin çöküşünden hemen sonraki dönem ile başlar. Sovyetlerin çökmesi ile birlikte ekonomik anlamda liberal hevesleriyle var olan bir Rusya doğmuştur ve bu devlet çıkarlar doğrultusunda batıyı görmezden gelmemiştir. Batıya yakınlaşma politikalarını ön plana koyan Rusya ile bağımsızlıklarını yeni kazanan ve bu bağlamda milli duyguları koruyarak varolmaya çalışan Orta Asya devletleri ekonomik açıdan uzak durmuşlardır şüphesiz ki bunun nedeni hem ekonomisi yeni liberalleşen bir devlete olan güvensizlik hem de Rusya'nın Batı yanlı politikaları. Bu süreç en çok Çin'in işine yaramıştır, sovyetlerden yeni kopmuş Orta Asya devletleri her ne kadar komünist rejimlerin istikrar durumuna güvensizlik duyuyorsa da Çin kendisini 'komünist sistem içerisinde kalarak ekonomik açıdan hızla kalkınan bir devlet modeli' olarak sunmuştur. Karşılarında bulunan bu iyi model yeni devletler için iyi bir alternatif oluşturdu. Bu bağlamda 1990'ların ilk yarısında var olan uzun sınırların da etkisiyle Çin'in özellikle Kazakistan ve Kırgızistan ile olan ticareti oldukça artmıştır. Çin'in sadece Kazakistan'la olan ticaret hacmi 1996'da 500 milyar dolara ulaşmıştır.

ŞİÖ'nün ekonomik anlamdaki işbirliği çalışmaları 2003 yılında sonuçlanmıştır. Ekonomik işbirliğinin geç olgunlaşmasının nedeni örgütün ''Güç Dengesi'' ve ''Sınır Güvenliği'' odaklı kurulmuş olması. Lakin 2001 yılında düzenlenen altıncı zirvede sınır komşuluğu bulunmayan Özbekistan'ın da örgüte dahil olması artık örgütün kuruluş planlamalarından öte misyonlar üstleneceğinin habercisi olmuştur. 23 Eylül 2004'te 100 maddelik bir plan imzalanmıştır. Bu plan bölgesel anlamda serbest ticareti mümkün kılmak ve ekonomik anlamda zayıf devletler ile işbirliğini ön plana koymak adına imzalanmıştır.

25 Ekim 2005, ŞİÖ Moskova zirvesinde, ŞİÖ'nün ortak enerji projelerine öncelik tanıyacağı açıklanmış, özellikle de petrol ve gaz sektörüyle ve su kaynaklarının ortak kullanımı üzerinde durulacağı belirtilmiştir. Ortak projelerin finansmanı için bir ŞİÖ Interbank'ının kurulması kabul edilmiştir. ŞİÖ İnterbank kurumunun ilk toplantısı Şubat 2006'da Pekin'de yapıldı. 30 Kasım 2006'da,Almatı'da düzenlenen ŞİÖ konferansında Rus Dışişleri bakanı ŞİÖ'nün bir "Enerji Kulübü" kurulması konusunda planlar yaptığını belirtmiştir.

ŞİO'nün 17 senelik gelişim sürecine baktığımızda güvenlik politikaları ve ekonomik işbirliği açısından NATO ve Avrupa Birliğine bir alternatif olması muhtemel. Ama herşeyden önce örgütün hangi devlet için bir alternatif olacağın incelememiz lazım. ŞİÖ küresel anlamda etki ve işbirliğini ağını genişletmek istesede, örgütün yeni kurulmuş olması ve hala bölgesel nitelikler taşıması coğrafi anlamda uzak devletler için henüz bir alternatif olmadığının ispatıdır. Bu nedenle ŞİÖ'nün Türkiye için NATO ve Avrupa Birliği'ne bir alternatif olması hatta daha olumlu bir alternatif olduğunu Türkiye başbakanı Tayyip Erdoğan şu sözleriyle dile getirmiştir ''. AB üyesi ülkelerin içinde birçoğu bizim konumumuzda değil, hepsi ortada. En az 10 tanesi Türkiye ile mukayese edilecek durumda değil. Türkiye'yi almayışlarının sebeplerini biliyoruz, kendileri de biliyor. Biz de bunu bazıları açıklıyor. Ama ben bunu bir televizyon programında söylediğimde farklı yere doğru çekilir. NATO Türkiye'yi, halkı Müslüman olan bir ülke olarak zamanında almış. Ama şimdi yeni, halkı Müslüman olan ülkeleri almakta hep bariyer oluşturuyor, almıyorlar. Bu bir zihniyetin nasıl tıkalı olduğunu gösteriyor. AB de 'NATO'nun düştüğü yanlışa düşmek istemiyorum' diyor. Şanghay İşbirliği Örgütü'ne girmek istediğimizi belirttik. 'Gelin denilirse, geliriz' dedik. Pakistan ve Hindistan da istiyor. Onların da talebi var, hep beraber göreceğiz.''
Peki söz konusu örgütün Türkiye için muhtemel olumlu ve olumsuzluk durumlarını 'alternatif olabilir mi' sorusu kapsamında inceleyelim:

Ekonomik açıdan bakıldığında Türkiye örgüte üye ülkeler ile mevcut ticari ilişkilerini geliştirebilir. Örgüt, Avrasya yüzölçümünün 3/5'ine denk gelen yaklaşık 30.186.000 kilometrekarelik bir alanı kapsamaktadır ve örgüte üye ülkelerin toplam nüfusu 1.5 milyara ulaşmaktadır. Bu bilgi pazar olanakları açısından örgütün Türkiye için olumlu sonuçlar doğuracağının ispatıdır. Mevcut durumda Rusya ile ticari ilişkileri gelişmekte olan Türkiye örgüte üyelik durumunda ticari ilişkilerini geliştirmekle birlikte Çin ve diğer üye devletlerde bir büyük bir pazar oluşturabilir. Örgütün Türkiye için ticari anlamda birçok olumlu sonuç doğuracağı kesindir lakin ekonomik bağlamda yalnızca ticari değil enerji anlamında da bir çok avantaj sağlayabilir. Üye ülkelerin kanıtlanmış dünya rezervleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Kanıtlanmış dünya rezervi	172 trilyon m3
Rusya	47,5 trilyon m3
Özbekistan	1,79 trilyon m3
Kazakistan	1,76 trilyon m3
Çin Halk Cumhuriyeti	2,45 trilyon m3
Kırgızistan	5,43 milyar m3
Tacikistan	5,43 milyar m3

Tabloda da görüldüğü gibi üye ülkelerin kanıtlanmış dünya rezerv oranları bir hayli yüksektir hatta bu oranlar toplam dünya gaz rezervlerinin %30'una denk gelmektedir. Bu bağlamda Türkiye'nin gaz ihtiyacı göz önüne alınırsa üye ülkeler ile yapılacak enerji anlaşmaları ile kendisine kesintisiz ve düşük fiyata gaz olanağı sağlayabilir.Türkiye üyelik durumunda ekonomik anlamda birçok avantaja sahip olacağı aşikar bu anlamda incelememiz gereken bir diğer konu ise Batı ile olan ekonomik ilişkilerin bu üyelikten nasıl etkileneceğidir. Mevcut ilişki durumuna bakılırsa Türkiye, topluluk ile Gümrük Birliği anlaşmasına sahip ve bu anlaşma, Türkiye için batı ile yapılan ticarette birçok avantaj sağlıyor. Sadece Gümrük Antlaşması değil AB'nin yakın zamanda gelişmekte olan devletlerle serbest ticaret antlaşması yapması söz konusu, kısa süre içinde AB'nin birçok devletle müzakere sürecini başlatması bekleniyor. AB'ye üye olma durumunda ise sahip olacağı ticaret hacminin artacağını söylemekte fayda var ayrıca kültür, teknoloji başta olmak üzere AB'ye üyeliğin diğer olumluluklarını da göz ardı etmemek gerekir. Lakin AB ile Türkiye arasındaki ilişkiler ve üyelik durumu Erdoğan'ın da bahsettiği gibi AB'den kaynaklı bir tıkanıklık yaşamaktadır. Tüm bunlar göz önüne alındığında ŞİÖ'ye üyeliğin Türkiye için kuvvetli bir alternatif olduğunu anlamak zor değil. Üyelikten etkilenme durumu Batı'da yalnızca AB açısından değil ABD açısından da incelenmelidir. ABD ve Türkiye arasındaki ticari ilişkiler 2011 yılında yaklaşık 20 milyar dolar olmuştur, ulaşılan bu rakam 2010 yılıyla kıyaslandığında %34'lük bir artış gözlenmektedir. Buradan da anlaşılacağı gibi ABD ile sürekli artan bir ticari ilişki süreci yaşanmaktadır. İran'ın muhtemel üyeliği ve yapılması planlanan gaz anlaşmaları ayrıca örgütün ABD'ye gözlemci statüsü vermemesi endişelere yol açmıştır. Örgütün askeri bir güç bloğu oluşturma olasılığı da bu endişeleri kuvvetlendirmiştir. Bu nedenle olası üyelik durumunda yalnızca AB ile olan ilişkilerin değil ABD ile olan ilişkilerin de zedeleneceği aşikar.

Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kuruluş amacındaki öncelik; terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkçılık ile mücadele etmek olsa da bunun silahlı kuvvetler olmadan yapılamayacağı belirtilmiştir. Örgütün askeri anlamdaki işbirliği her ne kadar bölgesel anlamda güvenlik olsa da bu örgüte aynı zamanda askeri bir blok imajı yüklemektedir. Bu bağlamda konuyu ele alırsak AB'ye alternatif olarak göstermemiz zor. Bunun nedeni Avrupa entegrasyonu henüz askeriye alanında çok yol kat etmemiş olduğundan dolayı henüz oluşturulmamıştır. Bu nedenle konuyu Türkiye'nin NATO üyeliği ve ŞİÖ'ye üyelik durumunda NATO destekli bir Avrupa soyutlanması bazında ele alabilir. Bilindiği üzere örgütün kuruluş amacı barışçıl anlamda bölgesel güvenliği simgelese de 2005 Astana Zirvesi'nde ŞİÖ topraklarındaki askeri üslerini boşaltması için ABD'den bir zaman çizelgesinin belirlemesini talep etmesi ve akabinde Özbekistan'ın ABD'den kendi topraklarında bulunan K2 üssünden çekilmesini resmen istemesi, ŞİÖ'nün bir enerji karteline dönüşmesi tehlikesi ve bugüne kadarki en kapsamlı askeri tatbikat olan 2007 Barış Tatbikatı'nın başarısı örgütün barışçıl yönüne duyulan güvensizliği arttırmıştır. Bu nedenle Türkiye NATO üyeliğini bir kenara bırakıp ŞİÖ alternatifini değerlendirir ve örgüte üyelik durumu oluşursa NATO ile olan ilişkilerinde bir çıkmaza girilir. Aynı zamanda yalnızca NATO değil AB'ye üyelik sürecini de baltalamış olur.
Bir diğer konu iste muhtemelen ŞİÖ'nün en etkili olduğu alan yani terör meselesi. Öyle ki ŞİÖ 2003 yılından beri düzenlediği askeri tatbikatlar ile bölgede ABD'ye ihtiyaç olmadığının sinyallerini vermişlerdir. Bu bağlamda ŞİÖ'nün üç şeytani gücü arasında Türkiye için en önemlisi şüphesiz 'ulusal ayrılıkçı güçler'dir. 1974 yılından bugüne kadar terörle mücadele alanında birçok sorun yaşayan Türkiye askeri imkanları boyutunda terörle mücadele etmiştir. Terör konusunda NATO'dan somut bir destek görmeyen Türkiye aynı şekilde askeri yapılanmadan uzak olan AB'den de bir yardım talep etmemiştir. ŞİÖ'ye üyelik durumunda ise örgütün Orta Asya'da bir güvenlik ağı oluşturmak istediği aşikar. Türkiye için bu ağ içerisinde yer almanın bir çok faydası olacaktır bunlardan en önemlisi muhtemelen Terör konusunda alacağı destektir. İkinci fayda ise terör ile bağlantılı olarak uyuşturucu ticareti sorunudur. Bilindiği gibi Türkiye'deki terör örgütleri uyuşturucu kaçakçılığı ile finanse edilmektedir. 2001 yılından beri çalışmalar göz önünde bulundurulduğunda ŞİÖ'nün kaçakçılık konusundaki etkisi tartışılmaz. Bu anlamda örgüt üyeliğinin terörle mücadele açısından Türkiye'ye büyük katkıları olacağını söylemek zor değil.

Sonuç olarak Türkiye'nin dünyanın en güçlü savunma örgütü NATO'ya üye olduğunu, birçokAvrupa kurumunda tam üye, AB ile de tam üyelik müzakeresi yaptığını göz önünde bulundurursak Erdoğan'ın çıkışını daha çok AB'ye olan tepkisinin bir yansıması olarak görebiliriz. Şanghay İşbirliği Örgütü'nün ekonomik anlamdaki işbirliği çalışmalarına baktığımızda Türkiye için bir alternatif olacağını söyleyebiliriz. Lakin örgütün kuruluş amacı bölgesel güvenlik odaklıdır ve bu kapsamda AB'nin askeri yetersizliğini göz önünde bulundurduğumuzda kıyaslamak mümkün değil. Bu bağlamda ŞİÖ hem askeri hem ekonomik bir örgüt olması dolayısıyla yalnızca Avrupa Birliği'ne değil aynı zamanda küresel güvenlik odaklı NATO'ya da bir alternatif olarak gösterilebilir. Ancak Erdoğan'ın BOP eş başkanlığı, Libya'ya müdahalede Batı Koalisyonu içinde yer alması, NATO tarafından Türkiye'ye yerleştirilen Patriot füzeleri ve Suriye sorununa ABD ile aynı politik bakış açısıyla yaklaşması Türkiye'nin ŞİÖ üyeliği konusuna kuşkuyla yaklaşılmasına neden olmaktadır. Son olarak konu hakkındaki benim şahsi görüşüm ŞİÖ ve AB'nin birbirine alternatif bir örgüt olmaktan öte bir örgüt bile olamayacak nitelikte olmaları. Metin boyunca bahsettiğim konuları göz önünde bulundurursak bunlar örgütsel anlamda değil ülkesel anlamda güçlerdir yani ŞİÖ örgüt olduğu için değil Rusya olduğu için güçlüdür ve AB daha da kötü olarak Avrupa'da bulunan stratejik karmaşanın küresel anlamda yönetim politikası olarak kurulmasından ibarettir. Erdoğan politik bir oyun oynadığını sanarak blöf girişiminde bulunmuştur ve bunun somut bir sonucu olmasa bile soyut bir güven sorunu yarattığı aşikardır. Kim bilir belki bugün Suriye konusunda bu denli sert bir duruş sergilemesinin nedeni ŞİÖ hakkındaki söylemlerinin oluşturduğu güvensizlik ortamını yumuşatmaktır.

Devamının Oku...

Fırat Çakır Blog

Analiz ve Araştırma Yazıları

Sosyal Bilimlere Irak, Mühendis Yetiştirmek

Sağlıksız Hamleler

Global sistemde alternatif entegrasyon: Şanghay İşbirliği Örgütü

ARŞİV

Comment

Pages